recy stworzyli jedną z najbardziej skutecznych formacji piechoty w historii – falangę. Armia grecka oparta była na ciężkozbrojnej piechocie, hoplitach, którzy przez setki lat wiedli prym na polach bitew starożytnej Hellady. Falanga grecka była formacją bezkonkurencyjną w walce z oddziałami lekkiej piechoty i konnicy. Najemnicy greccy byli natomiast cennymi i poszukiwanymi żołnierzami w niemal każdym państwie starożytnym. O skuteczności greckiej piechoty przekonali się Persowie, których znacznie liczniejsze wojska nie były w stanie przeciwstawić się greckim hoplitom.

W tajemniczym okresie achajskim (zwanym też heroicznym) Grecy prowadzili liczne wyprawy łupieskie. Służyli również jako najemnicy u władców bliskowschodnich (m.in. w gwardii królów asyryjskich). Obie te aktywności przynosiły im ogromne bogactwa. Początkowo taktyka wojenna Greków polegała na szeregu indywidualnych pojedynków staczanych przez wojowników. Wojownicy uzbrojeni byli w dwie długie włócznie oraz miecz z brązu. Do ochrony służyła tarcza w kształcie liczby osiem, która w razie potrzeby mogła być zawieszona na szyi lub plecach wojownika. Popularne wówczas były rydwany wojenne (wojownik i woźnica) najprawdopodobniej zapożyczone od Hetytów, którzy utrzymywali kontakty z wczesongreckimi mieszkańcami. W walce uczestniczyły, według opisów starożytnych, oddziały zwykłej piechoty pod wodzą arystokratów. Armie wczesnogreckie nie były liczne, zazwyczaj mniejsze niż tysiąc żołnierzy. Również poziom wyszkolenia oddziałów, czy użycie np. łuczników, był znacznie gorszy niż w ówczesnych armiach bliskowschodnich. Potężne zamki z bloków (tzw. mury cyklopie) świadczyły jednak o wojowniczym nastawieniu Achajów. Po najeździe innego plemienia greckiego – Dorów (około 1100 r.) większego znaczenia nabrała konnica, która rekrutowała się – wzorem innych państw starożytnych – z arystokracji. Kawaleria nie rozwinęła się jednak w Grecji, gdyż tereny te nie sprzyjały hodowli koni. Znaczącym wynikiem tego było rozwinięcie się piechoty, której styl walki przez wieki wiódł prym w ówczesnym świecie. Upadek cywilizacji achajskiej doprowadził do zaniku pisma i w konsekwencji braku źródeł z tego “ciemnego” dla Grecji okresu.

Dowództwo armii greckich spoczywało z reguły w rękach arystokratów, którzy nie tylko pełnili wiodące funkcje państwowe ale decydowali też swoją polityką o wojnie i pokoju, jak i reprezentowali obywateli swego państwa na polu bitwy (niemal zawsze wodzowie walczyli w pierwszych szeregach). Generalnie na czele armii stawali wybierani przez zgromadzenia ludowe (np. jak w Atenach) lub wyznaczani przez władcę (np. jak zdarzało się w Sparcie), strategowie. Armie greckich państw – miast były przez bardzo długi czas armiami obywatelskimi. Brak było stałej struktury wojskowo – organizacyjnej w postaci stałych sztabów wojskowych (chociaż już wówczas pojawiały się pierwsze pisane traktaty na temat strategii i taktyki). Wyjątkiem byli Spartanie, którzy sami w sobie byli społeczeństwem na wskroś zmilitaryzowanym.

Średniozamożni obywatele państw – miast greckich tworzyli ciężkozbrojną piechotę – hoplitów. Wprowadzenie tej formacji żołnierzy wiąże się ze wzbogacaniem się chłopstwa, z którego wywodziły się te oddziały. Procesowi temu sprzyjali tyrani (np. klasycznym przykładem jest Pizystrat z Aten), którzy dążyli do osłabienia wpływów arystokracji stanowiącej dotychczas główną siłę w wojskach państw – miast greckich. Tyrani zaczęli dzielić ziemię, należącą z reguły do najbogatszych, tworząc warstwę średnozamożnych chłopów, którzy przez wieki tworzyli podstawę armii państw – miast greckich (700 – 400 roku). Hoplici sami byli zobowiązani dostarczać sobie ekwipunek i broń. Ciężkozbojni hoplici nosili brązowy pancerz oraz brązowy hełm zasłaniający policzki. Na na nogach mieli nagolenniki z brązu. Ważną rolę w stylu walki stanowiła tarcza (hoplon) o średnicy 90 centymetrów. Chroniła lewe ramię walczącego wojownika i prawe sąsiada. Ważyła około 8 kg. Zrobiona była z dębu, który pokrywano zwierzęcą skórą wewnątrz i brązem na zewnątrz. Na tarczach wymalowywano głowę meduzy lub rodzimego miasta. Podstawową bronią holplity była długa (ok. 2,5 metra) włócznia (doru), służąca do pchania (nie do miotania). W przypadku walki wręcz, używano krótkiego miecza (xiphosa lub kopisa), który jednak z powodu ogromnego ściśnięcia szyku żołnierzy, stosowanego przez hoplitów, nie był praktyczny i często używany. Łącznie uzbrojenie ważyło ok. 35 kilogramów.

Przeobrażania w wyszkoleniu żołnierzy uległy przyspieszeniu w czasie Wojny Peloponeskiej (431 – 404 r.). Wieloletnie i częste wojny wymagały od wojowników większej sprawności fizycznej i dyspozycyjości niż od żołnierza – obywatela, który był odrywany od swoich codziennych zajęć. W tej sytuacji wprowadzenie wojsk zawodowych, czy najemnych, stało się zrozumiałe. Osłabienie arystokracji, zubożenie chłopstwa przy jednoczesnym wzbogaceniu miast i konkurencja tanich niewolników (dla biedoty miejskiej w pracy), sprzyjały rekrutacji najemników. Od końca V wieku pojawiały się oddziały najemne, które stopniowo zastąpiły armie obywatelskie. Żołnierze – najemnicy wywodzili się głównie z biednych regionów greckich, Arkadii i Etolii (np. w Arkadii najemnicy zorganizowali kilutysięczny korpus, który był wynajmowany przez bogate miasta).

Armie greckie walczyły w szyku zwanym falangą. Była to formacja bezkonkurencyjna w starciu z luźnymi oddziałami wojska oraz szarżami jazdy. Polegała na ustawieniu równolegle do frontu zwartej, wielkoszeregowej (od 8 do 50 szeregów) linii żołnierzy. Długość wynosiła z reguły 500 – 800 metrów, chociaż zdarzały się (bardzo rzadko) formacje kilkukilometrowe. Żołnierz zajmował odległość około jednego metra od swoich towarzyszy, chroniąc lewą część swojego ciała i prawą sąsiada hoplonem. Z tego powodu cała formacja miała tendencję przesuwania się w prawą stronę, gdyż żołnierze próbowali się chronić za tarczą sąsiada. Z tego też powodu na prawym skrzydle ustawiano najlepsze oddziały. Tak ułożona formacja atakowała przeciwnika początkowo wolnym, a potem szybkim marszem lub biegiem, dążąc do jego zepchnięcia i rozbicia swoim impetem. Efektywność falangi polegała na utrzymaniu zwartości w czasie manewrów i podczas samej walki. Waczyły tylko dwa pierwsze szeregi żołnierzy. Gdy ginął żołnierz z pierwszego szeregu, zastępował go jego sąsiad z drugiej linii. Pozostałe linie miały chronić dwie piersze długimi włóczniami (doru) oraz wypychać dwie pierwsze linie na wroga. Liczebność falangi miała więc niebagatelne znaczenie. Czym więcej szeregów, tym siła rozpędowa była większa, co niemal zawsze gwarantowało zwycięstwo w starciu z inną, nie tak głęboką falangą. Walka kończyła się z reguły rozbiciem szeregu falangi jednej z walczących ze sobą stron. Falangiści nie byli bowiem wstanie bronić sie przed innym atakiem, niż frontalnym. Falanga uległa znacznym modyfikacjom za sprawą tebańskiego wodza, Epaminondasa (418 - 362), który wprowadził tzw. szyk ukośny (eszelon), polegający na uderzeniu lewym skrzydłem, przy pasywnej postawie centrum i prawego skrzydła, których głównym zadaniem miało być utrzymanie kontaktu ze skrzydłem szturmowym. Po raz pierwszy Tebańczycy zastosowali tę taktykę w starciu ze Spartą pod Leuktrami (371 r.), które stały się grobowcem świetności Spartan (poległa niemal połowa wszystkich żyjących wojowników spartańskich). Przeciwnicy Teban byli zaskoczni nową taktyką tym bardziej, że dotychczas prawe skrzydło uważane było za honorowe miejsce walki. Niemniej jednak istota flangi pozostawała wciąż ta sama.

Stosowanie falangi wymagało świetnego wyszkolenia żołnierzy, ogromnej siły psychicznej, cierpliwości, dyscypliny i odwagi. Niejednokrotnie te przymioty miały (według pewnych teorii) decydujące znaczenie, zwłaszcza, kiedy falanga walczyła przeciwko takiej samej formacji. Miało to zapobiec rozbiciu formacji w czasie wykonywania manewrów na polu bitwy. Szyk ten wymagał zrezygnowania przez hoplitów z indywidualnego wyczynu. Trening hoplitów skupiał się bardziej na ogólnej wytrzymałości fizycznej, niż trenowaniu konkretnych i indywidualnych umiejętności. Aktywnie walczący hoplita mógł bowiem wytrzymać 30 minut zanim zmogło go wykończenie fizyczne. Sama bitwa była brutalna i szybka, i nie trwała dłużej niż jedną godzinę.

Falanga miała swoje słabe strony. Trudności pojawiały się wraz z nierównością terenu, na którym stosowano falangę. Formacja wymagała również ciągłej ochrony na flankach ze strony jazdy i lekkozbrojnej piechoty. Zagrożeniem byli również łucznicy.

Kawaleria w Grecji nie była siłą agresywną jak w zdecydownej większości armii starożytnych. Niemniej jednak jej rola znacznie wzrosła po Wojnie Peloponeskiej. Przyczyny, iż główną siłą armii greckiej była piechota, należy dopatrywać się w położeniu Grecji. Znaczna cześć Grecji była terenem pozbawionym rozległych równin, niezbędnych do wypasu i hodowli koni. Wyjątkiem są tu tereny Beocji i Tesali, w związku z czym na tych terenach Grecy posiadali najlepsze jednostki kawaleryjskie. Ponadto utrzymanie konia i uzbrojenia było bardzo kosztowne i tylko nieliczna grupa najbogatszych obywateli była w stanie walczyć jako jeźdźcy. Falanga skutecznie sprawdzała się w działaniach wojskowych, rola kawalerii była znacznie ograniczona. Wszelki atak frontowy na flanagę skazany był na niepowodzenie, a ukształowanie terenu często nie pozwalało na rozwinięcie skutecznego, dalekim łukiem ataku z boku czy z tyłu. Rola kawalerzystów była ograniczona do ochrony szkrzydeł własnej falangi. Jednak brak wystarczającej ilości jeźdźców narażał flangę na okrążenie przez kawalerię przeciwnika. Zazwyczaj jeźdźcy obu walczących stron szachowali się wzajemnie, a wynik bitwy zależał od starcia falangi. Czasami zdażało się, że wynik bitwy przesądzany był dzięki wyjściu kawalerii jednej z walczących stron na tyły wroga. Coraz częściej dochodziło więc do starć wrogich jednostek kawaleryjskich, uzbrojnych głównie w dzidy oraz oszczepy. Kawalerzyści służyli także jako zwiadowcy oraz w potyczkach. Uzbrojenie ochronne ciężkiej kawalerii składało się z pancerza z brązu, hełmu, najcześciej typu beockiego, który pozwalał na dobrą ochronę przy zachowaniu dobrej widoczności i słyszalności. W IV i III wieku wprowadzono na większą skalę gorstety skórzane, znacznie lżejsze niż brąz.