Reakcja pogańska i przyczyny upadku państwa wczesnopiastowskiego
Przyczyny wewnętrzne
I Państwo nie było w pełni scentralizowane. Ziemie wchodzące w skład nowego kraju były nadal zróżnicowane pod względem innej tradycji plemiennej ciągle żywej wśród ludności. Naturalne przeszkody pomiędzy poszczególnymi krainami nie sprzyjał zamazywaniu się różnicy pomiędzy poszczególnymi polskimi plemionami. Nadal istniał silny separatyzm na Mazowszu i Małopolsce. Inne, oddalone od siebie terytoria plemienne, natomiast ciążyły ku innym ośrodkom państwowym (np. Morawy do państwa czeskiego) lub odzyskania niepodległości (Pomorze Zachodnie). Panująca powszechnie gospodarka naturalna nie wzmacniał także handlu międzyregionalnego i zacieniania przez to różnic plemiennych.
II Niezadowolenie ludności z powodu wzrostu powinności wobec władzy świeckiej (także od wprowadzenie chrześcijaństwa) i kościelnej, w postaci nowych obowiązków czy opłat w naturze. Częste wojny prowadzone przez pierwszych Piastów ujemnie wpływały na położeniu ogółu ludności na barkach której spoczywało szereg obowiązków wojskowych. Wojny nie przynosiły bogactwa chłopstwu. Łupy gromadzone były przez władcę i wojów. Jeszcze za życia Bolesława Chrobrego pojawiły się bunty ludności (o bliżej nieznanej sile) będące efektem odciążeń nałożonych na cele wojenne i administrację.
III Wzrost pozycji możnych i ich aspiracji politycznych w związku w częstymi wojami. Tylko autorytet silnego władcy (jakim był Bolesław Chrobry) i zwycięskie wojny ograniczały wpływ arystokratów. Wraz z klęskami militarnymi budziły się aspiracje możnych, a wśród ludności znikało przekonanie, że władza książęca jest wstanie zagwarantować bezpieczeństwo. W efekcie na Mazowszu, władzę pochwycił były cześnik Miesza, Masław.
IV Podkopanie autorytetu władcy, związane z konfliktami w rodzinie panującej. Mieszko II, chociaż próbował kontynuować twardą politykę ojca, nie był wstanie usunąć niebezpieczeństwa ze strony swoich braci, Bezpryma i Ottona. Wraz z zaprzestaniem wojen ofensywnych (i przejściem do walk obronnych) podupadł jeszcze bardziej autorytet władcy. Wygasło także źródło łupów dzięki którym wzbogacali się wojownicy, możni i skarb centralny.
V Wzrost nastojów antychrześcijańskich (tzw. reakcja pogańska). Przyjęcie nowej wiary nie oznaczało chrystianizacji całego kraju. Proces ten wymagał wielu lat. Tylko możne rodziny i ich otoczenie przyjęły chrześcijaństwo, reszta ludności pobieżnie słyszała o nowym Bogu, czcząc nadal state bóstwa. Zwiększenie powinności w związku z pojawienie się instytucji Kościoła, tylko dodało tylko niechęci wobec nowej religii.
Przyczyny zewnetrzne
Sąsiednie państwa, Niemcy, Czechy, Ruś i Węgry, dążyły do odzyskania utraconych ziem. Mieszko II został ogłoszony fałszywym chrześcijaninem, gdyż, z braku sprzymierzeńców, był zmuszony do sojuszu z pogańskimi Lucicami.